visuckhoenguoithan.com

Bài viết 11/2016

- Tai biến ngoài da: biểu hiện ngứa, nổi mẩn, mề đay; eczema do dùng thuốc mỡ Penicilin, Cyclin, Streptomycin… Điều trị: dùng kháng histamin chung (Doxergan, Polaramin), Hemocaprol hoặc Capramol.
- Tai biến về máu: thường do Chloramphenicol. Vì vậy, dùng loại kháng sinh này phải hết sức thận trọng, và tốt nhất là không dùng khi không cần thiết, ngay cả bằng đường uống. Thuốc có thể gây thiếu máu, thiểu năng hoặc suy tủy; gây choáng phản vệ có khi chết đột ngột do dùng Penicilin chậm. Do vậy, nguyên tắc chung không dùng thuốc này, ngay cả Extencilin cũng ít dùng cho trẻ em. Về hóa liệu pháp, Sunfamid có thể gây rối loạn tiêu hóa nếu tiêm bắp thịt. Tai biến thận với tan huyết cấp tính, giảm bạch cầu và tiểu cầu. Vì vậy, không bao giờ dùng đồng thời Sunfamid với chất gây độc tủy. Và cũng không bao giờ dùng Sunfamid chậm cho trẻ em vì có thể gây tai biến ngoài da, như nổi mẩn đủ loại, nhất là chứng đỏ da + chứng bong biểu bì. Thuốc hạ nhiệt Salicylat (aspirin…), liều độc, từ 0,15 đến 0,20g/kg/ ngày, có thể gây toan hóa và thở gấp, tổn thương gan, thận… Cần đưa trẻ vào viện điều trị. Pyramidon có thể gây chứng mất bạch cầu hạt. Trẻ dưới 3 tuổi không dùng thuốc này. Thuốc giảm đau - bảng B không được dùng cho trẻ em. Nếu phải dùng, chỉ dùng qua đường tiêm dưới da hay bắp thịt thuốc Palfium (⅙ đến ¼ ống tùy theo tuổi), nhưng phải ngoài 5 tuổi. Atropin và thuốc chống co bóp gây kích động giẫy giụa, khát nước, tim đập nhanh, giãn đồng tử. Điều trị bằng Gardenal. Corticoid có thể gây tai biến chuyển hóa: giữ nước, muối với biểu hiện lên cân, phù. Cần kiêng muối khi dùng thuốc. Đáng sợ là tai biến tiêu hóa, gây loét, chảy máu dạ dày. Đề phòng tai biến này, cần uống thuốc lúc no hoặc không dùng thuốc nếu xác định có viêm loét dạ dày. Có thể dùng Gastrostat hoặc các thuốc trị loét dạ dày khác. Theophylin, khi dùng cần hết sức thận trọng. Một viên thuốc dạn này của người lớn có thể làm chết 1 trẻ em. Thuốc gây kích động giẫy giụa, co giật rồi hôn mê với dấu hiệu chảy máu và trụy tim mạch, hô hấp. Cần đưa ngay trẻ vào viện để có thể được truyền thay máu cấp cứu kịp thời…. Có rất nhiều loại thuốc, ngay cả như vitamin cũng đều có thể gây tai biến nếu dùng nhầm lẫn, quá liều. Vì vậy, khi dùng thuốc cho người lớn nói chung và trẻ em nói riêng phải hết sức thận trọng, nếu thật cần thiết mới dùng và dùng theo chỉ định của thầy thuốc, có theo dõi sát sao nhằm phát hiện sớm tai biến để xử trí kịp thời, đảm bảo dùng thuốc an toàn và hữu hiệu.
BS. Nguyễn Cừ - Thuốc và Sức khỏe - Số 45 (1-6-1995)
Trẻ bị ốm là chuyện thường tình và đương nhiên phải dùng thuốc. Nối chung, chẳng có chuyện gì, song cũng có trường hợp bị tai biến. Qua thực tế, người ta thấy tai biến hay gặp nhất là do dùng quá liều, hoặc do bài tiết không hết chất gây độc, hoặc do các chất chuyển hóa do thuốc gây ra. Có rất nhiều loại thuốc có thể gây tai biến, song ở đây chỉ đề cập tới 1 số thuốc hay dùng nhất. Trước hết là tai biến do kháng sinh, 1 loại thuốc được quá lạm dụng, dùng phổ biến, rộng rãi, không qua kê đơn, chỉ định của thầy thuốc, dùng chữa “bao vây” và trị “bách bệnh”.
- Tai biến tiêu hóa: hay xảy ra với Aureomyxin và Cyclin uống, hiếm hơn là Penicilin, Streptomycin tiêm bắp thịt. Có thể gặp viêm ruột ỉa chảy, nhưng nặng nếu dùng Lincomycin. Thường gặp nhiều hơn là nấm tưa lưỡi (muguet), răng xỉn: có thể là màu nâu vĩnh viễn của răng sữa hoặc răng đã thay. Cần tránh tối đa dùng Cyclin, nhất là dùng dài ngày trước 7 tuổi. Có thể gặp viêm thực quản, viêm dạ dày do dị ứng, hoặc hội chứng khó hấp thu mạn tính do dùng Neomyxin. Nói chung, khi phát hiện có dấu hiệu tai biến trên, cần ngừng ngay thuốc.
- Tai biến thần kinh: có thể gặp hội chứng tiền đình do tiêm các loại Oligosaccharid và các loại tương đương, như Streptomycin, Kanamycin, Neomycin, Gentamycin. Liều độc của Streptomycin là 4mg/kg/ngày, nhưng cũng có trường hợp mẫn cảm riêng.
- Tai biến thần kinh - tâm thần: do thuốc chống lao, như INH: xuất hiện cơn thao cuồng, co giật. Cần dùng Pyridoxin (B6) 500mg/ngày. Nếu do Trecator, gây trạng thái sa sút, do Cycloserin, gây trạng thái kích động hoặc sa sút. Cả 2 trường hợp sau, ngừng ngay thuốc điều trị, dùng thuốc an thần.
Về não, gây co giật, choáng, phù phổi do tiêm vào ống sống. Muốn tránh tai biến này, khi tiêm vào dịch não tủy, liều bắt buộc không được vượt quá: Streptomycin 10mg/24 giờ đối với trẻ còn bú, 25 - 50 mg/24 giờ đối với trẻ lớn; Penicilin: 2.500 đến 10.000 đơn vị tùy theo tuổi; Kanamycin: 5 mg/24 giờ; Neomycin - Polymycin: 2 - 5 mg/24 giờ; Gentamycin: 3 mg.
- Tai biến hô hấp: gây ngừng thở do tiêm kháng sinh trong màng bụng: Oligosaccharid, Tetracyclin. Xử trí, dùng Prostigmin 0,04 mg/kg.
- Tai biến thận: thường kết hợp với tai biến tự gây độc cũng bởi chất đó dùng đường tiêm, với biểu hiện đái ít, có protein niệu, trụ hình và huyết cao do tổn thương ống thận. Tai biến này thường gặp ở người thiểu năng thận. Vì vậy, cần giảm liều lượng, hoặc không cần thiết thì tránh tiêm.
BS. Nguyễn Cừ - Thuốc và Sức khỏe - Số 45 (1-6-1995)
Mấy năm nay, Chính phủ đã quan tâm đến dự đổi thay tất yếu nầy, và đã ban hành các văn bản cần thiết qui định khung cảnh và điều kiện cho sự chuyển biến. Một trong những qui định đó là hình thức tổ chức tổng công ty cho mọi ngành, chỉ khác nhau ở chỗ, là tùy theo ngành, mà lớn hay nhỏ, rộng hay hẹp. Việc chuẩn bị âm ỉ từ lâu, và các văn bản chính thức có từ năm trước. Ngành nào nhanh chân lẹ bước thì nắm lấy thời cơ ngay từ đầu, giành phần chủ động. Ngành dược chậm hơn nên vất vả hơn. Nhưng dù muốn dù không, 31.5.95 vừa qua là thời hạn chót để các hồ sơ thành lập tổ chức mới được đệ trình cho chính phủ. Được biết ngành dược cũng đi đến đích sát nút. Bộ Y tế đã lập các tài liệu cần thiết để đề nghị nhà nước cho phép Tổng Công ty, người kế thừa của Liên Hiệp Xí nghiệp Dược Việt Nam, với nội dung hoạt động chắc chắn phải mới hơn. Từ chỗ mỗi đơn vị dược Trung ương, mỗi đơn vị hoạt động theo cách bung ra của mình, từ nay sẽ phấn đấu từng bước điều hòa các hoạt động theo tinh thần duy trì và nâng cao thể thống nhất của tổ chức quốc doanh, để đủ sức đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân về dược và  thực hiện sự công bằng xã hội trong lĩnh vực thuốc men. Từ đó, mở rộng dần để thực hiện việc thống nhất ngành trong cả nước, để tạo được một sức mạnh tổng hợp lớn, để phục vụ ở mức cao nhất sức khỏe cho nhân dân. Lẽ tất nhiên, theo đường lối chung của Đảng và Chính phủ, trong khuôn khổ luật pháp và các chủ trương của nhà nước, tổ chức dược ở khu vực ngoài quốc doanh cũng phải được chấn chỉnh và củng cố, để có hoạt động nhịp nhàng với khu vực quốc doanh. Đổi mới tổ chức ngành dược, trong cả nước và trên từng khu vực, là một yêu cầu bức thiết, cần phải được thực hiện khẩn trương và vững chắc, để làm cho ngành dược ngày càng đi vào trật tự, vì lợi ích của nhân dân.
PV - Thuốc & sức khỏe - số 46 (15-06-1995)
Trong suốt cuộc đời, người ta nhiều lần đổi xiêm áo. Đang thời phát triển, quần áo đã trật, phải đổi. Đông hè, khí hậu khác nhau, để tránh quá lạnh hay quá nóng, phải đổi. Đi lao động và dự lễ, phải có những bộ cánh thích hợp. Ở nhà và đi thăm bè bạn, ăn mặc cũng thay đổi. Ở mỗi hoàn cảnh, một cách trang phục. Tổ chức cũng vậy, cũng phải thay đổi từng giai đoạn để có thể phát huy được tác dụng, tránh được những hạn chế cản trở. Có thay đổi về tổ chức, nội dung hoạt động mới có thể phát triển vào giai đoạn cần thiết, và đưa đến kết quả mong muốn. Cả nước chuyển sang cơ chế thị trường, đòi hỏi mỗi ngành hoạt động kinh tế xã hội đều phải có sự chuyển hướng thích ứng. Ngành dược cũng nằm trong yêu cầu chung đó. Trong quá trình hình thành và phát triển, không kể thời kỳ kháng chiến chống Pháp, từ năm 1955 đến nay, ngành dược đã trải qua nhiều hình thức tổ chức, từ quốc doanh dược phẩm rồi bốn cục chuyên trách độc lập (sản xuất, phân phối, dược liệu, vật tư) đến Tổng Công ty dược và Cục vật tư để cuối cùng là Liên Hiệp Xí nghiệp Dược Việt Nam từ 1982 đến nay. Ở địa phương, sau quốc doanh dược phẩm, rồi xí nghiệp liên hợp, nay phần lớn là Công ty Dược phẩm. Ở tuyến huyện có hiệu thuốc trực thuộc, sau nhiều nơi trở thành công ty độc lập, nay lại trở về vị trí trực thuộc. Dù biến chuyển như thế nào trong bốn mươi năm qua, nét nổi bật vẫn là một thể thống nhất nằm trong ngành y tế. Dù tinh thần chung là chuyển từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường, thể thống nhất đó nằm trong tiềm thức cán bộ cũng như trong thực tế của ngành. Vấn đề cơ bản là, cơ chế đã thay đổi, thời tiết đã khác, thì phải mặc cho cơ thể thống nhất đó một chiếc áo mới thích hợp, làm cho cơ thể có điều kiện phát triển theo chiều hướng mới: phải xây dựng một tổ chức mới. Tổ chức mới này là một đòi hỏi khách quan của giai đoạn hiện tại, không riêng gì cho ngành dược, mà cho tất cả các ngành kinh tế xã hội của đất nước. 
PV - Thuốc & Sức khỏe - SỐ 46 (15-06-1995)